Co na ciele to w duszy

Dla jednych niepowtarzalna ozdoba, dla drugich niezmywalne piętno. Znany człowiekowi od tysiącleci współcześnie nadal budzi wiele kontrowersji. Tajniki, motywacje i stereotypy dotyczące tatuażu.

Rozmowa z Mariuszem Snopkiem, autorem książki „Tatuaż. Element współczesnej kultury.

 - Gdzie szukać początków tatuażu?

- Zjawisko tatuażu znane jest od zarania dziejów. Zdobienia ciała poprzez tatuowanie niewątpliwie zostało zapoczątkowane wśród ludów prymitywnych. Następnie, obyczaj ten poznali podróżnicy (marynarze), którzy go przyjęli i wprowadzili w życie, co z kolei przyczyniło się do rozpowszechnienia zjawiska wśród społeczeństw cywilizowanych. W tych społeczeństwach, techniki tatuowania jako pierwsi od marynarzy przejęli ludzie związani z marginesem społecznym oraz członkowie tajnych stowarzyszeń.

- Czy jest jakaś data, którą można uznać za cezurę początkową?

- Sięgając do historycznych faktów zaznaczyć warto, iż zwyczaj malowania, ozdabiania i tatuowania ciała sięga czasów prehistorycznych. W okresie paleolitu (40–14 tysięcy lat p.n.e.) używano naturalnych barwników i ostrych rylców do wykonywania na skórze motywów ozdobnych. Z kolei z okresu neolitu (4000–1700 p.n.e.) pochodzą odnalezione na terenie Węgier i Rumunii figurki posiadające ozdobne znaki na ciele. Liczni badacze paleolitu i neolitu spierają się o to, czy były to jedynie nietrwałe rysunki na skórze, czy tatuaże.

Tatuowanie było już wykonywane ponad 8 tysięcy lat przed naszą erą – w okresie epoki lodowcowej. W wielu jaskiniach w różnych częściach świata (we Francji, Portugalii, Rumunii czy Skandynawii) odnaleziono narzędzia służące do wykonywania trwałych znaków na skórze (były to ostro zakończone krzemienie i igły sporządzone z odłamków kości zwierząt, które posiadały ślady czarnego oraz czerwonego pigmentu).

- Kiedy jednak tatuaż zaczął stawać się coraz bardziej popularny na starym kontynencie?

- Proces rozprzestrzeniania się tatuażu w Europie rozpoczął się u schyłku XVIII wieku. Miały na to wpływ przemiany polityczne, społeczne i kulturowe, postęp cywilizacyjny oraz migracje ludności, które spowodowały wymieszanie się różnych ras, ich tradycji i zwyczajów. Wśród archeologów i etnologów zdania na ten temat są jak dotąd podzielone. Jedni badacze uważają, że tatuowanie narodziło się niezależnie w różnych rozrzuconych po ziemi punktach, a drudzy, że było ono rozpowszechnione właśnie przez migrację kultur.

- Czy można jakoś sklasyfikować tatuaże?

- Zjawisko tatuażu podzielić można na kilka typów, głównie w zależności od środowiska, w jakim występuje. Determinuje ono najważniejsze jego elementy, a mianowicie: techniki i metody wykonania, pełnioną funkcję, rolę i znaczenie, symbolikę tatuowanych wzorów, osobę tatuowaną oraz tatuatora, a także zakrywanie oraz usuwanie tatuaży (ostatni element, mimo wielu wątpliwości, również zaliczyć należy do zjawiska tatuażu). Wszystkie te czynniki powodują, że jedno pojęcie (tatuaż) może być różnie definiowane i rozumiane. Do głównych typów tatuażu zaliczyć należy tatuaż: artystyczny, więzienny, amatorski, plemienny oraz wojskowy.

- A jak jest z tatuażami w naszym kraju?